„Rozsądek jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej rozdzielona” – Kartezjusz

Opublikowano: 2020-02-07 20:36 | Kategoria: Psychologia | Autor: Igor Sosnowicz
Zdjęcie dla artykuły pt. „Rozsądek jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej rozdzielona” – Kartezjusz

Zdanie zawarte w tytule budzi ironiczny śmiech w dzisiejszych czasach. Jednak już Kartezjusz zauważył: „(…) [Nie jest tak, żeby] jedni byli roztropniejsi od drugich, ale (…) prowadzimy myśli nasze rozmaitymi drogami i nie rozważamy tych samych rzeczy. Nie dosyć bowiem mieć umysł bystry, ale główna rzecz jest właściwie go stosować.” Filozof podkreśla rolę stosowania umysłu, by rozwijać zdolności intelektualne. Z drugiej strony nie docenia genetycznych czynników inteligencji, co oczywiście zrozumiałe, gdyż w jego czasach (barok) i znano pojęcia genu, a o teorii ewolucji nikt jeszcze nie słyszał.

Jak wygląda dzisiejsze społeczeństwo?

Zdjęcie do artykułu przedstawiające telefon i książkę jako źródła wiedzy.

Przenieśmy się teraz do czasów nowoczesnych. Współczesne państwa demokratyczne prowadzą tak zwaną redystrybucję dóbr. W jakim celu i dlaczego? Dzieje się tak, ponieważ wśród ludzi daje się wyróżnić różne klasy społeczne ze względu na zamożność. Co zdaje się paradoksalne, bogaci (klasa położona najwyżej w hierarchii, a stąd najbardziej uprzywilejowana) wciąż się bogacą. Zatem można wysnuć wniosek, że im więcej masz pieniędzy, tym łatwiej zyskujesz kolejne pieniądze. Działa to także w stronę przeciwną – im mniej masz środków, tym więcej ich tracisz. Jest to tzw. efekt św. Mateusza. By temu przeciwdziałać państwo redystrybuuje zasoby, czyli odbiera więcej bogactw zamożniejszym i przekazuje skrajnie ubogim obywatelom. Odpowiedź na zadane pytanie w prawdzie już poznaliśmy, lecz przyjrzyjmy się czemuś znacznie bardziej interesującemu.

Efekt św. Mateusza – gdzie występuje?

Zdjęcie do artykułu przedstawiające wiraż z apostołami.

Otóż, efekt św. Mateusza rozszerza się na takie zjawiska jak wpływ, władza, popularność, atrakcyjność oraz jak osobiście zauważyłem… wiedza i inteligencja. O ile wszystkie poprzednie już odkryte zastosowania tego efektu są materialne lub społeczne, o tyle moja ekspansja pojęcia dotyczy intelektu. Ale od początku.

Stawanie się popularnym, dzięki… byciu już popularnym

Efekt św. Mateusza to tak naprawdę pewien mechanizm - sprzężenie zwrotne dodanie. Pisałem już o tym zjawisku przy okazji teorii popularności – link tutaj. Na ogół sprzężenie zwrotne dodatnie przedstawia się tak: im więcej X, tym więcej Y. Przy czym w efekcie św. Mateusza X = Y. Pierwszy i drugi czynnik stanowi to samo. Stąd im więcej zasobów posiada osoba, tym więcej zasobów zyskuje. Działanie jest też odwracalne, dlatego im mniej sławy posiada dana osoba, tym mniej sława staje się z roku na rok. To dobrze widać, gdy celebryta lub celebrytka przestają być popularni, a ich kariera lawinowo wygasa.

Dla ścisłości dodam, iż istnieje także mechanizm antagonistyczny - sprzężenie zwrotne ujemne, często pojawiające się w biologii. Działa ono przeciwnie do poprzedniego. Tj. im więcej X, tym mniej Y. Lecz nie dotyczy to ściśle naszego wątku, więc pozwoliłem sobie pominąć opis tego zjawiska.

Lawinowe namnażanie inteligencji

Zdjęcie do artykułu przedstawiające narastające zyski z inwenstycji w postaci słoików z pieniędzmi.

Teraz o zastanówmy się, w jaki wpływa to na intelekt i umysłowość. Jeśli przykładowo Jan jest człowiekiem wysoce inteligentny (i czyta mój blog – przepraszam musiałem